6/16/2019 1:58:12 AM | یکشنبه ۲۶ خرداد ۱۳۹۸
سه شنبه ۱۸ دی ۱۳۹۷ - ۱۵:۱۴:۳۶
با توجه به لزوم اصلاح سبک زندگی فردی و اجتماعی:
مهارت افزایی در «کنترل خشم» یک ضرورت است
انسان موجودی است که سرزمین وجود او را غریزه های مختلف و پیچیده‌ای در بر‌گرفته است، یکی از این غریزه های مهم غریزه خشم و غضب است که اگر بی‌قید و بند شده، کنترل نشود و زبانه بکشد می‌تواند ریشه‌‏هاى سعادت فرد و جامعه را بسوزاند و دین و دنیاى آدمى را بر باد دهد.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی سرباز ماهر، انسان موجودی است که سرزمین وجود او را غریزه های مختلف و پیچیده ای در بر گرفته است، یکی از این غریزه های مهم غریزه خشم و غضب است. قوه ی بسیار بااهمیتی که اگر تحت تدبیر و مدیریت قرار داشته باشد، می تواند انسان را در جاده سعادت و آرامش نگه دارد. در واقع اگر از نگاه زیبابینانه به این غریزه‌ی الهی نگریسته شود اقرار خواهیم کرد که با وجود این نیروی درونی است که انسان در برابر خطر خود را از خمودگی و سستی می رهاند و حالت تدافعی به خود می گیرد. 

نیرویی که اگر تحت مدیریت انسان خردمند باشد، نه تنها زمینه نجات فرد بلکه انگیزه دفاع از دیگران را نیز در وجود انسان تقویت می کند. در فرهنگ اخلاق هرگاه خشم تحت تدبیر و مدیریت باشد و در مسیر حق و درستی مشتعل شود از آن به عنوان «خشم مقدس» یاد می کنند.[1] و اگر کنترل و مدیریت آن را هوای نفسانی و خواهش های شیطانی به عهده بگیرد از آن به عنوان نیروی اهریمی یاد می کنند که آتش آن ویران گر و خطرناک خواهد بود. اگر این خشم بی‌قید وبند، کنترل نشود و زبانه بکشد ریشه‌‏هاى سعادت فرد و جامعه را مى‏ سوزاند و دین و دنیاى آدمى را بر باد مى‏ دهد. منابع روایی از امام علی(علیه السلام) این چنین نقل قول کرده اند: 

«احْذَرُوا الْغَضَبَ فَانَّهُ نارٌ مُحْتَرِقَةٌ؛[2] از خشم بپرهیزید كه آن آتشى سوزاننده است.»

 

ریشه خشم شهوت و خواهش های درونی است

برای شناسایی و تشخیص خشم مذموم از خشم مقدس منابع دینی و اسلامی، ویژگی‌های مشخصی را برای هر یک برشمرده است. به طور خلاصه در خصوص خشم مذموم می توان این چنین بیان کرد که خشمی ناپسند و اهریمنی است که ریشه در آتش شهوت و خواهش های شیطانی دارد. 

عواملی همچون بدخلقی، جهل و نادانی، تکبر، خودخواهی، دنیا طلبی، شهرت، کینه توزی و حسادت، آتش خشم را شعله‌ور می‌کند. البته ثمره‌ی آن چیزی جز مختل کردن قوه تعقل و خردورزی و از بین بردن روح ایمان و خیرخواهی نیست. در منابع روایی از امام علی(ع) نقل شده است که غضب عقل انسان را فاسد می کند و انسان را از کار صحیح باز می دارد.[3] در روایات دیگر نیز در مورد این خشم مذموم آمده است:

«الغَضَبُ یفسِدُ الإِیمَانَ كمَا یفسِدُ الخَلُّ العَسَلَ.[4] خشم، ایمان را تباه مى‏ كند، همان‏‌گونه كه سركه عسل را.»

 

ارائه چند راه‌کار اساسی در کشیدن ترمز خشم و غضب

۱- مجهز شدن به صلاح صبر

مفهوم صبر و شکیبایی از جمله مهمترین و اساسی ترین مفاهیم اخلاق اسلامی به شمار می آید که نقش فراگیر و مهمی در زندگی فردی و اجتماعی انسان ایفا می کند. لحظه‌ای از زندگی انسان نیست که بی‌نیاز از شکیبایی و صبر باشد. صبر نوعی ویژگی روانی و ثبات درونی است که نتیجه آن مدیریت احساسات و هیجانات درونی است. این ویژگی اخلاقی، انسان را در مقابله با تنیدگی‌ها یاری می‌رساند و او را در برخورد با هیجانات و احساسات درونی توانمند می‌سازد. 

در منابع روایی شاهد هستیم که امام علی(ع) مهار خشم را مستقیماً در تعریف صبر داخل می‌کند. از بیان حضرت این چنین استفاده می‌شود که صبر با مهار خشم رابطه ماهوی دارد: 

«الصَّبرُ أَن یحتَمِلَ الرَّجُلُ مَا ینُوبُهُ، وَ یكظِمَ مَا یغضِبُهُ.[5] صبر، یعنى این‌كه آدمى مصیبتى را كه به او مى‏‌رسد، تحمل كند و آن‌چه وى را به خشم مى‌‏آورد فرو خورد.»

 

۲- بهره مندی از مهارت تغافل و چشم پوشی

تغافل در فرهنگ اخلاق یعنی این‌که انسان خود را به بی خبری و غفلت بزند، گویی او شاهد هیچ ماجرای تنش زایی نبوده است. در این شیوه تربیتی و اخلاقی برخی خطاهایی که طرف مقابل مخفیانه انجام داده یا فکر می‌کند که شما از آن بی‌خبر هستید، خردمندانه مورد چشم پوشی قرار می گیرد. 

در منابع روایی از امام علی(ع) به نقش مهم تغافل برای آرامش در زندگی این چنین اشاره شده است: 

«مَن‏ لَم‏ یَتَغافَل‏ و لا یَغُضُ‏ عَن كَثیرٍ مِنَ الامورِ، تَنَغَّصَت عیشَتُهُ.[6] هر كه از بسیارى امور، تغافل و چشم‌‏پوشى نكند، زندگى‌‏اش تیره مى‏‌شود.» 

در زندگى خانوادگى به وفور، مسائلى پیش مى‏‌آید كه اعضاى خانواده، از آن چشم‏ پوشى نمى كنند و با به رخ کشیدن آن مسائل به یكدیگر اوضاع را بدتر می‌کنند. در این صورت، زندگى براى آنان تلخ و غیر قابل تحمّل شده و در مواردی به دعوا و غضب هم کشیده می شود.[7]
 

۳- پرهیز از عجله و شتاب‌زدگی

انسان در یک مشاجره و دعوای خانوادگی و اجتماعی، چند دقیقه صبر کند و اجازه شعله ور شدن خشم و تصمیم‌گیری را به خود ندهد نتیجه بهتری دریافت خواهد کرد. اگر در مشاجره‌ها تنها برای چند دقیقه عجله نکرده و هیچ گونه تصمیمی نگیریم، آتش خشم و غضب به خاموشی خواهد گرایید. 

نوعاً وقتی غضب در وجود انسان افروخته گردد با عجله و تصمیم غیرعقلانی همراه می‌شود که در این چنین صحنه‌ای بهترین کار پرهیز از عجله و شتابزدگی است. در روایتی از امام علی(ع) نقل شده است: 

«لا تَسرَعَنَّ إلَی الغَضَبِ فَیَتَسَلَّطَ عَلَیکَ بِالعِبادَةِ.[8] هرگز در خشم گرفتن شتاب مکن چرا که به صورت عادت بر تو مسلّط می‌شود.»

 

۴- مهارت سکوت و خاموشی

انسان باید تمرین کند که در هنگام غلیان خشم، سکوت کند. به جای این‌که پرخاشگری نماید و سخنان نامناسبی از دهان خود خارج کند از «مهارت سکوت» استفاده نماید و چند دقیقه بنشیند و یا محل حادثه را ترک کند. 

این سکوت و سخن نگفتن تأثیر مستقیمی در فروکش کردن آتش خشم و غضب دارد. سكوت مثل یك داروی آرامش بخش درد روانی انسان را التیام می‌بخشد. حضرت على (علیه السلام) در كلمات گهربار خود این تشبیه منطقى را انجام داده‌‏اند: 

«دَاوُوا الغَضَبَ بِالصَّمتِ، وَ الشَّهوَةَ بِالعَقلِ.[9] خشم را با خاموشى درمان كنید و خواهش نفس را با خرد.» 

سكوت دارای یک ارزش ذاتی است. می‌گویند ارزش هر انسانی به اندازه سکوت او است یا بزرگی افراد به سخنان ارزشمندی است که بر زبان نیاورده‌اند. احادیث و روایات اسلامی در این خصوص آورده اند که سكوت چیزى از مایه حلم است زیرا در آن كنترل، فروخوردن، تعقل، تفكر و سایر فضایل اخلاقی وجود دارد.[10]

 

۵- تصحیح نگرش و ارزیابی های غلط

وقتی رویدادی را تجربه می‌کنید به تفسیر موقعیت دست می‌زنید. به عنوان مثال اگر هنگام رانندگی، ماشین جلویی ما توقف کند تفسیرهای متفاوتی از علت این اقدام به ذهن می رسد. به عنوان مثال اگر تصور شود که راننده جلویی تازه کار است، توقف ناگهانی او باعث خشم و آزردگی نخواهد شد.

ولی اگر این تصور بوجود بیاید که دلیل این کار خودخواهی و نادیده گرفتن سایرین یا ایجاد مزاحمت است، انسان را خشمگین و عصبانی کرده و ممکن است به رفتاری پرخطر و خشونت آمیز بیانجامد. این گونه تفسیرها را «ارزشیابی شناختی» می‌گویند و ضعف بزرگ تفسیرهای این چنینی در «خطاهای شناختی» آدمی است. چرا که این ارزیابی ها و تفاسیر ممکن است غلط باشد و در نهایت منجر به خشونت و غضب شود. 

روانشناسان اسلامی نیز بر این باورند که آموزه‌های دینی بر اثرگذاری شناخت و علم، در مهار عواطف تأکید دارند. کما این‌که از مولای متقیان آمده است:

«رَدُّ الغَضَبِ‏ بِالحِلمِ‏ ثَمَرَةُ العِلمِ. از ثمرات علم، كنار زدن خشم به وسیله بردبارى است».

به طور کلی اگر دانش انسان افزایش یافته و از سوى دیگر علم او ثمره‌‏اى مانند حلم داشته باشد، قطعاً در كنترل عواطف و احساسات کمک کننده خواهد بود.



پی‌نوشت ها:


[1]. تصنیف غرر الحكم و درر الكلم ؛ ؛ ص417،ح 9531.  «خَیْرُ إِخْوَانِكَ مَنْ كَثُرَ إِغْضَابُهُ لَكَ فِی الْحَق؛ بهترینِ برادرانت، كسى است كه در راه حق، بر تو بسیار خشم گیرد.»

[2]. تصنیف غرر الحكم و درر الكلم، ص: 303، ح6896. 

[3]. همان.  ص: 65، ح862. «الْغَضَبُ یُفْسِدُ الْأَلْبَابَ وَ یُبَعِّدُ مِنَ الصَّوَاب‏»

[4]. عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج 1، ص 40.

[5] «الصَّبرُ أَن یحتَمِلَ الرَّجُلُ مَا ینُوبُهُ، وَ یكظِمَ مَا یغضِبُهُ؛ صبر، یعنى این‌كه آدمى مصیبتى را كه به او مى‌‏رسد، تحمل كند و آن‌چه وى را به خشم مى‏‌ آورد فرو خورد.»

[6]. تصنیف غرر الحكم و درر الكلم، ص: 451،ح10375.

[7]. تحكیم خانواده از نگاه قرآن و حدیث ؛ ص397. 

[8]. تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 302 ، ح 6879.

[9]. عیون الحكم و المواعظ (للیثی)، ص: 250. 

[10]. مهار خشم، ؛ ص187. 

[11]. غرر الحكم و درر الكلم، ص: 820،ح129. 

 

انتهای پیام/

 

 

 


لینک کوتاه :http://sarbazmaher.ir/p=573

دیدگاه ها و نظرات

دید گاه های ارسال شده توسط شما پس از تایید توسط مدیر در وب منتشر خواهد شد

پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد

پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد

captcha